ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان | متن، تخلفات و جریمه
با اجراییشدن «قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان»، بسیاری از کسبوکارها و صاحبان مشاغل با مفهوم «صورتحساب الکترونیکی» و الزام ثبت آن در سامانه مؤدیان مواجه شدهاند. یکی از مواد کلیدی این قانون که هر مؤدی مالیاتی باید با آن آشنا باشد، ماده ۹ است؛ مادهای که مشخص میکند اگر مؤدی معاملهای را کتمان کند، صورتحساب صادر نکند یا در ثبت قیمت و مقدار فروش مرتکب کماظهاری یا بیشاظهاری شود، چه فرآیندی طی میشود و چه جریمهای در انتظار او خواهد بود.
در این مقاله، متن و مفهوم ماده ۹ را به زبان ساده توضیح میدهیم، موارد تخلف و نحوه رسیدگی به آنها را بررسی میکنیم و در نهایت جریمههای مرتبط با آن طبق ماده ۲۲ را نیز شرح میدهیم.
متن ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان
در صورتی که مؤدی، برخی از فعالیتها و یا معاملات خود را کتمان کند، یا از صدور صورتحسابهای خود از طریق سامانه مؤدیان خودداری کرده یا در ثبت قیمت یا مقدار فروش مرتکب کماظهاری یا بیشاظهاری شده باشد، سازمان موظف است موارد تخلف مؤدی را از طریق سامانه مؤدیان به اطلاع وی برساند.
در صورتی که مؤدی موارد مزبور را پذیرفته و آنها را در کارپوشه خود در سامانه مؤدیان ثبت یا اصلاح کند، صرفاً مشمول جریمههای موضوع ماده (۲۲) این قانون خواهد شد. در صورتی که مؤدی آن موارد را نپذیرفته و از ثبت یا اصلاح آنها در سامانه مؤدیان امتناع کند، سازمان مراتب تخلف مؤدی را با اسناد و مدارک مثبته به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع میدهد.
در صورت تأیید تخلف توسط هیأت حل اختلاف مالیاتی، سازمان میتواند با مراجعه به مؤدی یا مطالبه دفاتر و اسناد او، نسبت به حسابرسی دورههای مالیاتی سال تخلف اقدام کند. علاوه بر این، مؤدی متخلف مشمول جریمههای موضوع ماده (۲۲) این قانون خواهد بود.
تخلفات ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی چیست؟
با بررسی متن ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، میتوان تخلفات مطرحشده در این ماده را در سه دسته اصلی قرار داد. این تخلفات به ثبت صحیح معاملات، صدور صورتحساب الکترونیکی و تطابق اطلاعات ثبتشده با واقعیت مربوط میشوند.
۱. کتمان فعالیت یا معامله
کتمان فعالیت یا معامله یعنی مؤدی بخشی از فعالیت اقتصادی یا یکی از معاملات خود را اعلام و ثبت نکند و اطلاعات آن را از سازمان امور مالیاتی پنهان نگه دارد.
به بیان ساده، اگر معاملهای انجام شود اما در فرآیند قانونی ثبت و گزارش نشود، میتواند مصداق کتمان معامله باشد.
۲. خودداری از صدور صورتحساب الکترونیکی
در این حالت، معامله انجام شده است اما مؤدی صورتحساب مربوط به آن را از طریق سامانه مؤدیان صادر نمیکند.
صدور صورتحساب الکترونیکی یکی از الزامات مهم قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان است. بنابراین، در مواردی که صدور صورتحساب الکترونیکی الزامی است، خودداری از صدور آن میتواند مشمول ضمانت اجراهای قانونی شود.
۳. کماظهاری یا بیشاظهاری در قیمت یا مقدار فروش
در این تخلف، اطلاعات ثبتشده درباره قیمت یا مقدار کالا و خدمات فروختهشده با واقعیت معامله مطابقت ندارد.
برای مثال، اگر کالایی به مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان فروخته شود اما مبلغ کمتری در صورتحساب ثبت شود، با کماظهاری مبلغ فروش مواجه هستیم. در مقابل، ثبت مبلغی بیشتر از مبلغ واقعی معامله، بیشاظهاری محسوب میشود.
همین موضوع درباره مقدار فروش نیز صدق میکند؛ یعنی اگر تعداد یا مقدار واقعی کالا و خدمات کمتر یا بیشتر از میزان ثبتشده باشد، میتواند در چارچوب این تخلف قرار بگیرد.
نکته مهم
در هر سه حالت، موضوع اصلی ثبت و گزارش صحیح اطلاعات معاملات است. به همین دلیل، مؤدی باید اطمینان حاصل کند که صورتحساب الکترونیکی از مسیر صحیح صادر شده و اطلاعاتی مانند مبلغ، مقدار و مشخصات معامله بدون مغایرت در سامانه مؤدیان ثبت میشود.
فرآیند رسیدگی به تخلفات ماده ۹ چگونه است؟
روند برخورد سازمان امور مالیاتی با این تخلفات را میتوان در چند مرحله خلاصه کرد:
مرحله اول: اطلاعرسانی تخلف. سازمان امور مالیاتی موظف است هرگونه تخلف شناساییشده را از طریق کارپوشه مؤدی در سامانه مؤدیان به او اعلام کند.
مرحله دوم: تصمیم مؤدی.
- اگر مؤدی تخلف را بپذیرد و نسبت به ثبت یا اصلاح موارد در کارپوشه خود اقدام کند، فقط مشمول جریمههای ماده ۲۲ میشود و پرونده از این مرحله فراتر نمیرود.
- اگر مؤدی تخلف را نپذیرد و از اصلاح آن خودداری کند، سازمان پرونده را همراه با مستندات به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع میدهد.
مرحله سوم: رسیدگی در هیأت حل اختلاف. اگر هیأت تخلف را تأیید کند، سازمان میتواند علاوه بر مطالبه دفاتر و اسناد، نسبت به حسابرسی دورههای مالیاتی همان سال اقدام کند؛ یعنی موضوع دیگر محدود به همان معامله یا صورتحساب نمیماند و میتواند به بررسی کل عملکرد مالیاتی مؤدی در آن سال منجر شود.
مرحله چهارم: جریمه. بهصورت کلی، چه با پذیرش مؤدی و چه با تأیید تخلف توسط هیأت، مؤدی متخلف مشمول جریمههای موضوع ماده ۲۲ خواهد بود.
جریمههای مرتبط با ماده ۹ طبق ماده ۲۲ قانون سامانه مؤدیان
ماده ۹ بهتنهایی مبلغ جریمه هر تخلف را تعیین نمیکند، بلکه نحوه شناسایی، اطلاعرسانی و رسیدگی به تخلف را مشخص میکند. ضمانت اجرای مالی برخی از این تخلفات در ماده ۲۲ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان پیشبینی شده است. بنابراین، برای تعیین جریمه باید نوع تخلف و حکم قانونی مرتبط با آن بررسی شود:
| تخلف / مورد مشمول جریمه | مستند قانونی | جریمه / ضمانت اجرا |
|---|---|---|
| عدم صدور صورتحساب الکترونیکی | بند «الف» ماده ۲۲ | معادل ۱۰٪ مبلغ فروش بدون صورتحساب الکترونیکی یا ۲۰ میلیون ریال، هرکدام بیشتر باشد. |
| عدم عضویت در سامانه مؤدیان، عدم استفاده از پایانه فروشگاهی یا حافظه مالیاتی و موارد مقرر در بند «ب» | بند «ب» ماده ۲۲ | معادل ۱۰٪ مبلغ فروش مربوط به تخلف یا ۲۰ میلیون ریال، هرکدام بیشتر باشد. |
| کتمان فعالیت یا معامله | ماده ۹ و حسب مورد مقررات جریمه مرتبط | جریمه بر اساس حکم قانونی مربوط به نوع تخلف تعیین میشود و صرفاً با استناد به ماده ۹ نمیتوان مبلغ ثابتی برای آن تعیین کرد. |
| کماظهاری یا بیشاظهاری در قیمت یا مقدار فروش | ماده ۹ و حسب مورد مقررات مرتبط | حسب نوع تخلف و حکم قانونی مربوط، ضمانت اجرای مقرر اعمال میشود. |
بنابراین، برای جلوگیری از این جرایم، مؤدی باید اطلاعات معاملات، مبلغ و مقدار فروش را با دقت ثبت کند و در موارد مشمول، صورتحساب الکترونیکی را بهدرستی صادر کند.
نکات مهم درباره جرایم ماده ۲۲
مبالغ ثابت تعیینشده در قانون با توجه به نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی و مطابق مقررات مربوط، بهروزرسانی میشوند؛ بنابراین هنگام محاسبه جریمه باید به مبلغ و مقررات سال موردنظر توجه کرد.
از طرف دیگر، در برخی شرایط امکان بخشودگی جرایم نیز وجود دارد. طبق ماده ۱۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم، سازمان امور مالیاتی میتواند تمام یا بخشی از جرایم مقرر را با توجه به شرایط مؤدی و نحوه انجام تکالیف قانونی مورد بخشودگی قرار دهد.
همچنین اگر عدم انجام تکالیف قانونی خارج از اختیار مؤدی باشد، موضوع میتواند مشمول مقررات مربوط به بخشودگی جرایم شود. برای مثال، در شرایطی که انجام تکلیف به دلیل وقوع حوادث خارج از اختیار مؤدی امکانپذیر نباشد، قانون برای این وضعیت احکام خاصی در نظر گرفته است.
تفاوت ماده ۹ و ماده ۲۲ قانون پایانههای فروشگاهی چیست؟
| ماده | نقش |
|---|---|
| ماده ۹ | فرآیند شناسایی و رسیدگی به برخی تخلفات |
| ماده ۲۲ | جرایم و ضمانت اجراهای قانونی برخی تخلفات |
بنابراین، برای تعیین جریمه یک تخلف مشخص، باید علاوه بر ماده ۹، نوع تخلف، شرایط مؤدی و حکم قانونی مربوط در ماده ۲۲ و سایر مقررات مرتبط نیز بررسی شود.
ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی شامل چه مؤدیانی میشود؟
ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان در چارچوب تکالیف مقرر این قانون برای مؤدیان مالیاتی مشمول قانون اعمال میشود. بنابراین، هر مؤدی که مطابق مقررات مکلف به رعایت الزامات مربوط به ثبت معاملات و صدور صورتحساب الکترونیکی باشد، در صورت ارتکاب تخلفات مطرحشده در ماده ۹، مانند کتمان معامله، خودداری از صدور صورتحساب یا کماظهاری و بیشاظهاری، مشمول فرآیند رسیدگی این ماده خواهد بود.
با این حال، نوع تکلیف و نحوه اجرای آن برای همه مؤدیان یکسان نیست و باید وضعیت مؤدی، نوع فعالیت و مقررات مربوط به الزام صدور صورتحساب الکترونیکی در سال موردنظر بررسی شود. بنابراین، صرفاً با استناد به ماده ۹ نمیتوان برای همه اشخاص و کسبوکارها یک حکم یکسان در نظر گرفت.
جمعبندی
ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، فرآیند شناسایی و رسیدگی به برخی تخلفات مؤدیان را مشخص میکند. در این فرآیند، سازمان امور مالیاتی ابتدا تخلف را به مؤدی اعلام میکند و در صورت عدم پذیرش و اصلاح آن، موضوع میتواند برای رسیدگی به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع شود.
نکته مهم این است که ماده ۹ بهتنهایی مبلغ جریمه را تعیین نمیکند؛ بلکه جریمه و ضمانت اجرای مالی، حسب نوع تخلف، بر اساس ماده ۲۲ و سایر مقررات مرتبط تعیین میشود. بنابراین، ثبت دقیق اطلاعات معاملات و رعایت الزامات مربوط به صدور صورتحساب الکترونیکی، مهمترین راه برای کاهش ریسک تخلف و جریمههای مالیاتی است.
سؤالات متداول
۱. ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان درباره چیست؟
این ماده مشخص میکند در صورتی که مؤدی معاملهای را کتمان کند، از صدور صورتحساب الکترونیکی خودداری کند یا در ثبت قیمت و مقدار فروش کماظهاری یا بیشاظهاری کند، سازمان امور مالیاتی چه فرآیندی را برای رسیدگی طی میکند.
۲. چه تخلفاتی مشمول ماده ۹ میشوند؟
سه دسته اصلی: کتمان فعالیت یا معامله، خودداری از صدور صورتحساب الکترونیکی از طریق سامانه مؤدیان، و کماظهاری یا بیشاظهاری در ثبت قیمت یا مقدار فروش.
۳. اگر مؤدی تخلف اعلامشده را بپذیرد، چه اتفاقی میافتد؟
در این حالت، مؤدی موارد را در کارپوشه خود در سامانه مؤدیان ثبت یا اصلاح میکند و فقط مشمول جریمههای موضوع ماده ۲۲ خواهد شد؛ پرونده به مرحله بعد ارجاع نمیشود.
۴. اگر مؤدی تخلف را نپذیرد، چه مسیری طی میشود؟
سازمان مراتب تخلف را همراه با اسناد و مدارک به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع میدهد. در صورت تأیید تخلف توسط هیأت، امکان حسابرسی دورههای مالیاتی سال تخلف نیز فراهم میشود.
۵. جریمه عدم صدور صورتحساب الکترونیکی چقدر است؟
طبق بند «الف» ماده ۲۲، معادل ۱۰٪ مبلغ فروش بدون صورتحساب الکترونیکی یا ۲۰ میلیون ریال، هرکدام که بیشتر باشد.
۶. تفاوت ماده ۹ و ماده ۲۲ چیست؟
ماده ۹ فرآیند شناسایی، اطلاعرسانی و رسیدگی به تخلف را تعیین میکند، در حالی که ماده ۲۲ مبلغ جریمه و ضمانت اجرای مالی هر تخلف را مشخص میکند.
۷. چه کسانی مشمول ماده ۹ هستند؟
هر مؤدی مالیاتی که مطابق مقررات مکلف به ثبت معاملات و صدور صورتحساب الکترونیکی است، در صورت ارتکاب تخلفات مذکور مشمول فرآیند رسیدگی این ماده میشود؛ هرچند نوع تکلیف بسته به فعالیت و سال مالیاتی متفاوت است.
۸. بهترین راه پیشگیری از مواجهه با جریمههای ماده ۹ چیست؟
صدور منظم و دقیق صورتحساب الکترونیکی از طریق سامانه مؤدیان و ثبت صحیح اطلاعات معاملات، شامل مبلغ، مقدار و مشخصات، بدون مغایرت.